Coraz więcej osób z Polski ma za sobą kilka, kilkanaście lat pracy w Wielkiej Brytanii i wraca na stałe do kraju. Wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego pojawia się konkretne pytanie: co z tymi składkami z Anglii i jak zamienić je na realną emeryturę wypłacaną w Polsce. To nie jest abstrakcyjny problem – od poprawnego załatwienia formalności zależy często kilkaset złotych miesięcznie. Emeryturę z Anglii można otrzymywać mieszkając w Polsce, da się ją połączyć z emeryturą z ZUS, a klucz leży w zrozumieniu zasad brytyjskiego systemu i procedur po Brexicie.
Poniżej konkretne omówienie: jak policzyć, na ile funtów (i złotych) można liczyć, gdzie złożyć wniosek, jakie dokumenty przygotować oraz na co uważać, żeby nie stracić pieniędzy przez drobny błąd lub spóźnienie.
Jak działa emerytura państwowa z Anglii (UK State Pension)
W Wielkiej Brytanii podstawą jest State Pension – państwowa emerytura wynikająca z opłacania składek National Insurance (NI). Nie ma tu kapitału na koncie jak w ZUS, tylko prawo do określonej kwoty tygodniowo.
Od kilku lat obowiązuje tzw. new State Pension. Dla roku podatkowego 2024/2025 pełna stawka to około £221,20 tygodniowo, czyli mniej więcej £960 miesięcznie (przed podatkiem). Do uzyskania pełnej kwoty potrzebne jest 35 lat składkowych w UK, a minimum do jakiejkolwiek emerytury to 10 lat.
Ważne: liczy się każdy rok, w którym opłacono odpowiednio wysoką składkę NI – zarówno jako pracownik, samozatrudniony, jak i w postaci dobrowolnych składek (np. po powrocie do Polski).
Do jakiejkolwiek emerytury państwowej z UK potrzeba minimum 10 lat składkowych, a pełną kwotę daje 35 lat opłaconych składek National Insurance.
Brexit a polska emerytura z Anglii – co faktycznie się zmieniło
Po Brexicie wiele osób zakładało, że „emerytura z Anglii przepadnie” albo będzie trudno ją uzyskać mieszkając w Polsce. Rzeczywistość jest spokojniejsza, chociaż trochę bardziej biurokratyczna.
Dla osób, które pracowały w UK przed 31.12.2020 r., obowiązują nadal zasady koordynacji zabezpieczenia społecznego między UE a Wielką Brytanią. Oznacza to m.in., że:
- okresy pracy w UK mogą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do polskiej emerytury (np. spełnienie minimalnego stażu),
- emeryturę z UK można legalnie otrzymywać w Polsce,
- instytucje (ZUS i brytyjski odpowiednik) nadal wymieniają się informacjami.
Osoby, które wyjechały i pracowały w UK już po Brexicie, również mogą otrzymać emeryturę z Anglii, ale koordynacja okresów składkowych z systemem polskim może wyglądać inaczej. Mimo to sama wypłata emerytury do Polski pozostaje możliwa.
Jak obliczyć swoją przyszłą emeryturę z Anglii
Przed składaniem wniosków dobrze jest mieć orientację, o jakiej kwocie mowa. Można to policzyć w dość prosty sposób, choć trzeba mieć świadomość, że wynik będzie szacunkowy.
Krok 1: sprawdzenie liczby lat składkowych w UK
W Wielkiej Brytanii stan składek NI i prognozę emerytury można sprawdzić online, jeśli zachował się dostęp do brytyjskich usług elektronicznych (Government Gateway). Dla wielu osób, które już wróciły do Polski, będzie to trudniejsze – wtedy zostaje kontakt z brytyjskim International Pension Centre lub wypełnienie formularza o prognozę (np. BR19).
Kluczowa informacja to liczba tzw. qualifying years – pełnych lat, za które odprowadzono wystarczającą składkę NI. Może się zdarzyć, że ktoś pracował 8 lat, ale ma np. tylko 6 pełnych „qualifying years”, bo w pozostałych latach wynagrodzenie było za niskie przez część roku.
Krok 2: przybliżone przeliczenie na funty
Szacunkowy rachunek jest prosty:
- pełna emerytura – około £221,20 tygodniowo przy 35 latach,
- Twoja emerytura – proporcjonalnie do liczby lat składkowych.
Jeśli np. ktoś ma 12 lat składkowych, to otrzyma mniej więcej:
12 / 35 × £221,20 ≈ £75,80 tygodniowo,
czyli około £330 miesięcznie.
Trzeba pamiętać, że:
- kwoty emerytur w UK są co roku waloryzowane (tzw. triple lock),
- na ostateczną kwotę wpływają także lata sprzed wprowadzenia „new State Pension” i sposób ich przeliczenia.
Krok 3: przeliczenie na złotówki – z głową
Element, o którym wiele osób zapomina: kurs walutowy i sposób wypłaty. Jeśli emerytura jest wypłacana na konto w złotówkach, brytyjski urząd lub bank pośredniczący przeliczy funty na PLN po własnym kursie. Ten kurs często jest mniej korzystny niż np. w kantorach internetowych.
Dlatego niektórzy decydują się na wypłatę emerytury na konto walutowe w funtach, a dopiero potem wymianę na złotówki samodzielnie, np. w banku lub przez fintech (typu Revolut, Wise). To już jednak kwestia indywidualnej kalkulacji i opłat.
Gdzie składa się wniosek o emeryturę z Anglii mieszkając w Polsce
Wniosek o brytyjską emeryturę można złożyć na dwa sposoby:
- przez ZUS – jeśli jednocześnie składa się wniosek o polską emeryturę,
- bezpośrednio do brytyjskiego International Pension Centre – jeśli w Polsce nie ma (jeszcze) prawa do emerytury lub wniosek ma być złożony osobno.
W praktyce wiele osób korzysta z pośrednictwa ZUS, bo urząd pomaga wypełnić potrzebne formularze i przekazuje je do Wielkiej Brytanii. ZUS nie wylicza emerytury z Anglii – jest tylko pośrednikiem. Decyzję i wypłatę świadczenia ustala i realizuje wyłącznie strona brytyjska.
Mieszkając w Polsce można złożyć wniosek o emeryturę z Anglii przez ZUS lub bezpośrednio w brytyjskim International Pension Centre. ZUS pełni rolę pośrednika, a nie instytucji przyznającej to świadczenie.
Dokumenty i formalności – co warto przygotować z wyprzedzeniem
Dobra praktyka to zebranie dokumentów na kilka miesięcy przed planowanym złożeniem wniosku. Wypłata emerytury z UK może ruszyć dopiero po kilku miesiącach od złożenia dokumentów, więc im mniej braków, tym mniejsze ryzyko opóźnień.
- Numer ubezpieczenia w UK (National Insurance Number) – absolutna podstawa. Bez tego będzie bardzo trudno.
- Dokumenty potwierdzające zatrudnienie – stare umowy, P60, P45, odcinki payslip; nie zawsze konieczne, ale pomocne, gdy brakuje danych w systemie.
- Dane osobowe i dokument tożsamości – dowód osobisty lub paszport (ważny!).
- Numer konta bankowego – najlepiej w formacie IBAN i BIC/SWIFT, jeśli ma to być konto w Polsce.
- Adres zamieszkania w Polsce – wraz z kodem pocztowym i aktualnym numerem telefonu.
Jeśli w grę wchodzi również polska emerytura, ZUS poprosi dodatkowo o dokumenty potwierdzające okresy pracy w Polsce. Warto mieć wszystko posegregowane, bo ZUS będzie przekazywał do UK potwierdzone informacje o okresach ubezpieczenia.
Dobrowolne składki NI po powrocie do Polski – czy to się opłaca
Jednym z najczęściej pomijanych tematów są dobrowolne składki na National Insurance po zakończeniu pracy w UK. Prawo brytyjskie pozwala obywatelom UE, którzy kiedyś pracowali w Wielkiej Brytanii, na dalsze dopłacanie składek, aby zwiększyć przyszłą emeryturę.
Jak to działa w praktyce
Dobrowolne składki NI (tzw. Class 2 lub Class 3) można opłacać z zagranicy, jeśli spełni się określone warunki. Zazwyczaj odbywa się to po złożeniu formularza CF83 do brytyjskiego urzędu skarbowego (HMRC), który decyduje, czy można kontynuować opłacanie składek i w jakiej wysokości.
Koszt takiej składki jest wyrażony w funtach za tydzień, ale płatność można realizować np. raz w roku za poprzednie 12 miesięcy. Zdarza się też możliwość „nadrobienia” kilku brakujących lat wstecz, co potrafi mocno podnieść przyszłą emeryturę.
Czy warto dopłacać – prosta kalkulacja
Decyzja o opłacaniu dobrowolnych składek to czysta matematyka. Trzeba porównać:
- ile kosztuje jeden dodatkowy rok składkowy,
- o ile ten rok zwiększy roczną emeryturę,
- po ilu latach pobierania emerytury „zwróci się” ta inwestycja.
Przykład uproszczony: jeśli nadrobienie jednego roku składkowego kosztuje np. £800, a podnosi emeryturę o około £250 rocznie, to taki wydatek „zwróci się” po ok. trzech latach pobierania emerytury. A potem generuje już czysty zysk.
Oczywiście trzeba uwzględnić:
- ryzyko kursowe (funt/złoty),
- swoje zdrowie i realną perspektywę długości życia,
- ewentualne zmiany w prawie brytyjskim.
Łączenie emerytury z Anglii i z ZUS – jak to wygląda
Osoby pracujące zarówno w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii, mogą w przyszłości otrzymywać dwie osobne emerytury – z ZUS oraz z brytyjskiego systemu. Te świadczenia są od siebie niezależne. Nie ma tu zasady „zabierania” polskiej emerytury przez brytyjską lub odwrotnie.
W wielu przypadkach okresy pracy w UK pomagają też spełnić warunek minimalnego stażu do polskiej emerytury (np. 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn). Nie zwiększa to jednak kwoty świadczenia z ZUS – służy jedynie do przyznania prawa do emerytury. Sama kwota z ZUS zależy wyłącznie od składek odprowadzonych w Polsce.
Można pobierać jednocześnie emeryturę z ZUS i z Wielkiej Brytanii. Okresy pracy za granicą pomagają spełnić warunki stażowe w Polsce, ale nie „podbijają” kwoty polskiej emerytury.
Podatki i rozliczenie emerytury z Anglii w Polsce
Istotną kwestią jest opodatkowanie. Emerytura z Anglii to dochód zagraniczny, ale Polska ma z Wielką Brytanią umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.
W standardowej sytuacji (prywatna emerytura państwowa, a nie emerytura funkcjonariusza publicznego) emerytura z UK jest opodatkowana w Polsce. Oznacza to, że:
- dochód z emerytury z Anglii trzeba wykazać w polskim rocznym zeznaniu podatkowym,
- rozlicza się go razem z polską emeryturą z ZUS,
- podatek płaci się według polskiej skali podatkowej.
W praktyce wiele zależy od tego, czy w Wielkiej Brytanii będzie naliczany podatek u źródła. Często składa się w UK formularze, aby uniknąć tamtejszego podatku i opodatkować całość wyłącznie w Polsce. Warto skonsultować to z księgowym lub doradcą podatkowym, szczególnie przy wyższych kwotach.
Najczęstsze błędy przy załatwianiu emerytury z Anglii
Na koniec warto zebrać kilka potknięć, które powtarzają się u wielu osób:
- zbyt późne złożenie wniosku – w UK można składać wniosek na kilka miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego; im później, tym dłużej czeka się na pierwszą wypłatę,
- brak numeru National Insurance – zgubiony dokument, a potem mozolne odzyskiwanie numeru,
- nieaktualne dane adresowe i bankowe – zmiana konta lub adresu bez poinformowania brytyjskiego urzędu prowadzi do opóźnień i zwrotów przelewów,
- brak zainteresowania dobrowolnymi składkami – wiele osób mogłoby stosunkowo tanio „dokupić” sobie większą emeryturę, ale nie składa nawet zapytania do HMRC,
- ignorowanie kwestii podatkowych – brak rozliczenia zagranicznej emerytury w Polsce może skończyć się zaległością podatkową.
Emerytura z Anglii w Polsce to nie przywilej, tylko efekt konkretnych lat pracy i składek. System jest biurokratyczny, ale przewidywalny: da się policzyć, o ile świadczenie chodzi, da się je uzyskać i bez problemu łączyć z polską emeryturą. Wymaga to przede wszystkim świadomości własnych praw, uporządkowania dokumentów i kilku dobrze wypełnionych formularzy – najlepiej zrobionych jeszcze zanim pojawi się ostatni dzień pracy.