Intercyza i rozdzielność majątkowa - co daje i ile kosztuje?

Intercyza i rozdzielność majątkowa – co daje i ile kosztuje?

Intercyza kojarzy się wielu osobom z brakiem zaufania albo z zamożnymi małżeństwami, które mają co dzielić. W praktyce jest to po prostu umowa, która pozwala ułożyć sprawy majątkowe inaczej, niż robi to za małżonków ustawa. Zawiera się ją przed ślubem albo w trakcie trwania małżeństwa, a jej skutki bywają odczuwalne dopiero po latach, przy rozwodzie, w razie długów jednego z małżonków czy przy prowadzeniu firmy. Warto więc wiedzieć, czym naprawdę jest intercyza, co daje rozdzielność majątkowa i przed czym chroni, a czego od niej oczekiwać nie można.

Czym jest intercyza i jak działa wspólność majątkowa

Z chwilą zawarcia małżeństwa, jeśli małżonkowie nie postanowią inaczej, powstaje między nimi wspólność ustawowa (art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Wszystko, co zarobią i nabędą w trakcie małżeństwa, trafia wtedy do majątku wspólnego, a każde z nich ma w nim równy udział. Osobno pozostaje jedynie to, co ustawa zalicza do majątku osobistego, na przykład rzeczy nabyte przed ślubem albo otrzymane w darowiźnie czy spadku.

Intercyza, czyli majątkowa umowa małżeńska (art. 47 KRO), pozwala ten domyślny ustrój zmienić. Małżonkowie mogą wspólność rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić pełną rozdzielność majątkową albo rozdzielność z wyrównaniem dorobku. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest właśnie rozdzielność: każdy z małżonków zachowuje i samodzielnie zarządza własnym majątkiem, a majątek wspólny w ogóle nie powstaje. Umowę zawiera się w formie aktu notarialnego, bez niej jest nieważna.

Intercyza przed ślubem czy w trakcie małżeństwa

Intercyzę można podpisać na dwa sposoby. Zawarta przed ślubem zaczyna obowiązywać z chwilą zawarcia małżeństwa, więc wspólność w ogóle nie zdąży powstać. Podpisana w trakcie małżeństwa dzieli dotychczasowy dorobek i na przyszłość rozdziela majątki małżonków. Kluczowe jest to, że intercyza nie działa wstecz. Składniki nabyte wcześniej do majątku wspólnego pozostają wspólne, dopóki małżonkowie ich nie podzielą, co często robi się przy tej samej wizycie u notariusza.

Z rozdzielności w trakcie trwania małżeństwa korzystają zwłaszcza osoby, które zakładają działalność gospodarczą albo wchodzą w ryzykowne przedsięwzięcie. Oddzielenie majątków sprawia, że ewentualne kłopoty finansowe jednego z małżonków nie uderzają wprost w dorobek drugiego.

Co daje rozdzielność majątkowa, a czego nie zmienia?

Rozdzielność porządkuje kwestie własności i odpowiedzialności, ale nie jest uniwersalnym zabezpieczeniem na każdą okazję. Daje przede wszystkim jasność, bo w razie rozstania nie ma majątku wspólnego do dzielenia, a każde z małżonków zabiera to, co zgromadziło na swoje nazwisko. Ułatwia prowadzenie firmy i samodzielne dysponowanie własnymi pieniędzmi bez potrzeby uzyskiwania zgody drugiej strony.

Są jednak sprawy, których rozdzielność nie dotyka. Nie wyłącza dziedziczenia ustawowego, więc mimo intercyzy małżonek nadal dziedziczy po zmarłym współmałżonku na ogólnych zasadach. Nie znosi też obowiązku alimentacyjnego ani obowiązku wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Intercyza reguluje majątki, a nie relacje rodzinne jako takie.

Intercyza a długi małżonka

To jeden z najczęstszych powodów, dla których pary decydują się na rozdzielność. Zasada jest następująca: wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnego za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków głównie wtedy, gdy drugi wyraził na nie zgodę. Przy rozdzielności majątku wspólnego nie ma, więc każde z małżonków odpowiada za własne długi swoim majątkiem.

Ochrona ta ma jednak granice. Intercyza działa wobec wierzyciela tylko wtedy, gdy wiedział on o jej zawarciu i rodzaju w chwili powstania zobowiązania. Rozdzielność ustanowiona już po zaciągnięciu wspólnego długu nie uwolni od odpowiedzialności za ten wcześniejszy dług. Nie chroni również przed zaległościami podatkowymi czy zobowiązaniami, za które z mocy przepisów odpowiadają oboje małżonkowie.

Rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd

Nie zawsze do rozdzielenia majątków potrzebna jest zgoda obu stron. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd (art. 52 KRO). Taką przymusową rozdzielność orzeka się na przykład wtedy, gdy jeden z małżonków trwoni wspólny majątek, popada w długi albo gdy faktyczna separacja uniemożliwia wspólne zarządzanie finansami. Rozdzielność sądowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, a w pewnych sytuacjach sąd może ją ustalić także z datą wcześniejszą.

Ile kosztuje intercyza u notariusza?

Umowę majątkową małżeńską sporządza notariusz, a jego wynagrodzenie wynika z taksy notarialnej. Za intercyzę ustanawiającą rozdzielność majątkową taksa jest stała i wynosi około 400 zł powiększone o podatek VAT, do czego dochodzą koszty wypisów aktu. Jeżeli przy okazji dokonuje się podziału zgromadzonego dotąd majątku wspólnego, koszt rośnie i zależy już od wartości dzielonego majątku. Dla porównania z kosztem późniejszego sporu sądowego o podział majątku jest to zwykle wydatek niewielki.

Rodzaje intercyzy, czyli nie tylko rozdzielność

Rozdzielność majątkowa to najpopularniejszy, ale nie jedyny wariant majątkowej umowy małżeńskiej. Kodeks pozwala wspólność rozszerzyć, obejmując nią składniki, które normalnie należałyby do majątku osobistego, albo ograniczyć, wyłączając z niej określone rzeczy. Małżonkowie mogą też wybrać rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobku, która w trakcie trwania małżeństwa działa jak zwykła rozdzielność, a dopiero przy jej ustaniu, na przykład przy rozwodzie, pozwala temu z małżonków, który dorobił się mniej, żądać wyrównania.

To rozwiązanie bywa sprawiedliwe tam, gdzie jedno z małżonków rozwija karierę i majątek, a drugie rezygnuje z pracy zarobkowej, by prowadzić dom i wychowywać dzieci. Przy klasycznej rozdzielności osoba poświęcająca się rodzinie mogłaby po latach zostać z niczym. Wyrównanie dorobku temu zapobiega, choć w praktyce bywa trudniejsze do rozliczenia i rzadziej wybierane.

Intercyza a prowadzenie firmy

Dla przedsiębiorców rozdzielność majątkowa ma wymiar praktyczny, który wykracza poza relacje w małżeństwie. Jeżeli jedno z małżonków prowadzi działalność obarczoną ryzykiem, oddzielenie majątków zmniejsza zagrożenie, że niepowodzenie biznesowe pochłonie dorobek całej rodziny, w tym mieszkanie czy oszczędności drugiej strony. Rozdzielność bywa też warunkiem wejścia do niektórych spółek czy przedsięwzięć, a kontrahenci traktują ją jako czytelne rozgraniczenie odpowiedzialności.

Trzeba jednak pamiętać o granicach tej ochrony. Jeśli drugi małżonek poręczył kredyt firmowy albo przystąpił do zobowiązania, rozdzielność nie zdejmie z niego odpowiedzialności. Zabezpieczenie majątku rodziny wymaga więc nie tylko intercyzy, lecz także rozważnego podejścia do poręczeń i wspólnych umów.

Dla kogo intercyza ma sens?

Rozdzielność majątkowa sprawdza się najczęściej u osób prowadzących działalność gospodarczą, u par, w których jedno z małżonków wchodzi w związek z własnym majątkiem lub firmą, a także tam, gdzie partnerzy po prostu wolą prowadzić finanse osobno. Bywa rozsądnym rozwiązaniem również w drugim małżeństwie, gdy każde z małżonków chce zabezpieczyć majątek dla dzieci z poprzedniego związku. Decyzja powinna jednak wynikać z konkretnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, dlatego przed podpisaniem umowy warto skonsultować jej skutki z prawnikiem specjalizującym się w prawie rodzinnym.

Najczęściej zadawane pytania

Co daje intercyza w razie rozwodu?

Przy rozdzielności majątkowej nie ma majątku wspólnego, więc w razie rozwodu nie trzeba go dzielić. Każde z małżonków zatrzymuje to, co zgromadziło na swoje nazwisko w trakcie małżeństwa. Skraca to i upraszcza rozstanie, bo odpada zwykle najbardziej konfliktowy etap, czyli spór o podział dorobku.

Czy długi męża lub żony przechodzą na drugiego małżonka?

Przy rozdzielności każde z małżonków odpowiada za własne zobowiązania swoim majątkiem, pod warunkiem że wierzyciel wiedział o intercyzie w chwili powstania długu. Rozdzielność nie uwolni jednak od odpowiedzialności za długi zaciągnięte wspólnie ani za te powstałe przed jej ustanowieniem.

Czy mieszkanie kupione przed ślubem jest wspólne?

Nie. Składniki nabyte przed zawarciem małżeństwa należą do majątku osobistego i nie wchodzą do majątku wspólnego, niezależnie od tego, czy małżonkowie mają intercyzę. Wspólne stają się co do zasady dopiero rzeczy nabyte w trakcie małżeństwa w ustroju wspólności.

Czy przy rozdzielności majątkowej małżonek nadal dziedziczy?

Tak. Intercyza nie wpływa na dziedziczenie ustawowe. Mimo rozdzielności małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym i dziedziczy po zmarłym współmałżonku na ogólnych zasadach, o ile nie zmienia tego testament.

Czy intercyzę można później znieść?

Tak. Majątkową umowę małżeńską można zmienić lub rozwiązać kolejną umową zawartą w formie aktu notarialnego. Małżonkowie mogą więc wrócić do wspólności ustawowej, jeśli uznają, że rozdzielność przestała im odpowiadać.

Ile kosztuje rozdzielność majątkowa u notariusza?

Taksa notarialna za intercyzę ustanawiającą rozdzielność jest stała i wynosi około 400 zł powiększone o podatek VAT, do czego dochodzą koszty wypisów. Jeżeli przy umowie dzieli się także zgromadzony dotąd majątek wspólny, koszt rośnie i zależy już od wartości dzielonego majątku.

Czy rozdzielność majątkowa chroni przed urzędem skarbowym?

Tylko częściowo. Intercyza porządkuje odpowiedzialność za zobowiązania cywilne, ale za część należności publicznoprawnych, w tym niektóre zaległości podatkowe, małżonkowie mogą odpowiadać na odrębnych zasadach wynikających z przepisów podatkowych. Tego aspektu nie należy zakładać w ciemno i warto go sprawdzić w konkretnej sytuacji.