Imieniny Mateusza obchodzone są w kilku terminach w ciągu roku. Główne daty to 21 września oraz 25 grudnia. Pozostałe przypadają 7 stycznia, 22 stycznia, 7 października, 13 listopada i 27 grudnia.
Zdecydowanie najpopularniejszym terminem jest 21 września – to właśnie wtedy Kościół wspomina św. Mateusza Apostoła i Ewangelistę, najważniejszego patrona tego imienia. Ta data głęboko zakorzeniła się w polskiej tradycji i to właśnie we wrześniu większość Mateuszów przyjmuje życzenia. Grudniowe imieniny, choć przypadają w okresie świątecznym, pozostają w cieniu Bożego Narodzenia i są rzadziej obchodzone.
Pochodzenie i znaczenie imienia Mateusz
Mateusz to imię o biblijnych korzeniach, które pochodzi z języka hebrajskiego. Wywodzi się od imienia Mattityahu, będącego połączeniem dwóch słów: „mattat” (dar) i „Jah” (skrót od Jahwe – imienia Boga). Dosłowne znaczenie to „dar Boży” lub „dar Jahwe”.
Do Polski imię trafiło za pośrednictwem łaciny (Matthaeus) i greki (Matthaios), zyskując formę Mateusz. Przez wieki było popularne wśród chrześcijan ze względu na postać św. Mateusza Apostoła – jednego z dwunastu uczniów Jezusa i autora pierwszej Ewangelii.
W staropolskich dokumentach spotykano różne formy tego imienia: Maciej, Maćko, Matiasz. Współczesna forma Mateusz upowszechniła się w Polsce w XX wieku i od lat 90. cieszy się niesłabnącą popularnością.
Zdrobnienia i formy pokrewne
Mateusz ma wiele zdrobnień, które sprawdzają się w codziennym użyciu. Najpopularniejsze to Mateuszek, Mati, Mateo i Mati. Wśród rodziny i bliskich przyjaciół często słyszy się też Matus, Matuś, Matys czy Matek.
Ciekawą alternatywą jest forma Maciej, która choć brzmi inaczej, ma to samo hebrajskie pochodzenie. W niektórych krajach słowiańskich obie formy funkcjonują równolegle jako osobne imiona, podczas gdy etymologicznie są braćmi.
Żeński odpowiednik to Matylda, choć to imię ma zupełnie inne, germańskie korzenie. Prawdziwie pokrewną formą żeńską byłaby rzadka Matea, spotykana głównie w krajach śródziemnomorskich.
Święty Mateusz – patron celników i bankierów
Święty Mateusz Apostoł, którego wspomnienie przypada 21 września, to postać fascynująca i pełna kontrastów. Zanim został uczniem Jezusa, pracował jako celnik w Kafarnaum – zawód szczególnie pogardzany w ówczesnej Judei. Celnicy współpracowali z rzymskimi okupantami i często nadużywali swojej pozycji, dlatego uważano ich za grzeszników i zdrajców.
Ewangelia opisuje moment powołania Mateusza niezwykle lakonicznie: Jezus podszedł do komory celnej i powiedział „Pójdź za mną”. Mateusz bez wahania porzucił swoją dochodową posadę i dołączył do grona apostołów. Na pożegnanie wydał wielką ucztę, na którą zaprosił swoich dawnych kolegów – celników i innych ludzi uważanych za grzeszników. Ten gest pokazuje, że od początku rozumiał uniwersalność przesłania Jezusa.
Jako apostoł, Mateusz napisał pierwszą Ewangelię, skierowaną głównie do Żydów. Starał się w niej udowodnić, że Jezus jest zapowiedzianym Mesjaszem, dlatego często odwoływał się do pророctw Starego Testamentu. Po Zesłaniu Ducha Świętego głosił Ewangelię w Judei, a według tradycji także w Etiopii, gdzie poniósł męczeńską śmierć.
Św. Mateusz jest patronem celników, bankierów, księgowych i urzędników skarbowych. W ikonografii przedstawiany jest z księgą lub piórem, często w towarzystwie anioła – symbolu jego Ewangelii.
Jak złożyć życzenia Mateuszowi?
Wybór odpowiednich życzeń zależy od relacji z solenizantem i jego charakteru. Dla kogoś bliskiego sprawdzą się życzenia ciepłe i osobiste, w kontaktach służbowych lepiej postawić na elegancką powściągliwość.
- Z okazji imienin życzę Ci, Mateuszu, aby każdy dzień przynosił nowe powody do radości, a wszystkie marzenia znajdowały swoją drogę do spełnienia. Zdrowia, uśmiechu i ludzi, którzy naprawdę się liczą!
- Mateuszu, w dniu Twojego patrona życzę Ci, abyś zawsze miał siłę do realizacji celów i mądrość w wyborze właściwej drogi. Wszystkiego najlepszego!
- Dla Mateusza – w imieniny życzę dużo zdrowia, spełnienia w życiu zawodowym i prywatnym oraz tego, co najważniejsze: spokoju i szczęścia na co dzień.
- Sto lat, Mati! Niech Twoje imieniny będą początkiem świetnego roku pełnego sukcesów i pozytywnych niespodzianek!
- Mateuszu, z okazji Twojego święta życzę, aby uśmiech gościł na Twojej twarzy, zdrowie dopisywało, a szczęście szło przez życie razem z Tobą!
- Wszystkiego najlepszego, Mateusz! Niech każdy dzień przynosi Ci coś dobrego, a imieniny będą pretekstem do świętowania w gronie najbliższych.
Mateusz w innych językach
Imię Mateusz funkcjonuje w niemal wszystkich językach europejskich, choć przybiera różne formy. W krajach anglojęzycznych spotykamy Matthew, we Francji – Matthieu, w Niemczech – Matthias lub Matthäus. Włosi używają formy Matteo, która ostatnio zyskuje popularność także w Polsce jako bardziej egzotyczna wersja imienia.
Hiszpanie mówią Mateo, Portugalczycy – Mateus. W krajach skandynawskich popularne są formy Mattias (Szwecja) i Mats (forma skrócona). Węgrzy używają imienia Máté, Czesi – Matěj, a Słowacy – Matej.
Ciekawostką jest rosyjska forma Matwiej (Матвей), która brzmieniowo znacznie odbiega od zachodnioeuropejskich wariantów. W Grecji, gdzie imię ma swoje antyczne korzenie, używa się formy Matthaios (Ματθαίος).
Znani Mateuszowie
Imię Mateusz nosi wielu znanych Polaków z różnych dziedzin. Mateusz Morawiecki pełnił funkcję premiera Polski, Mateusz Damięcki to ceniony aktor teatralny i filmowy, kontynuujący rodzinną tradycję aktorską.
W świecie sportu wyróżnia się Mateusz Kusznierewicz – dwukrotny medalista olimpijski w żeglarstwie, oraz Mateusz Klich – piłkarz reprezentacji Polski. Muzykę reprezentuje Mateusz Ziółko, znany jako Mateo, uczestnik programów talent show.
Wśród postaci historycznych warto wspomnieć Mateusza z Krakowa – średniowiecznego teologa i rektora Uniwersytetu Praskiego, oraz Mateusza Bembusa – renesansowego humanistę i kardynała.
Na arenie międzynarodowej imię noszą Matthew McConaughey – amerykański aktor i zdobywca Oscara, Matteo Salvini – włoski polityk, czy Matt Damon – kolejna gwiazda Hollywood. W świecie muzyki błyszczy Matthew Bellamy, lider zespołu Muse.